Let op! Deze gegevens zijn mogelijk niet meer actueel.

Soja

Sojabonen zijn oorspronkelijk afkomstig uit Afrika of Azië, er bestaan duizenden soorten. Sojabonen worden verwerkt tot diverse producten. Aan soja worden veel gezondheidsvoordelen toegedicht, maar verder onderzoek is nodig. Het gebruik van soja in de vorm van voedingsmiddelen kan voordelen hebben, het nut en de veiligheid van soja in preparaatvorm is nog niet duidelijk.

Chat met een verpleegkundige

Twijfels of u naar de dokter moet? Of hebt u een korte vraag over uw gezondheid? Chat direct met een verpleegkundige via de app van CZ.

  • Gezondheidsadvies via chat
  • Start een chat en stel meteen uw vraag
  • Stuur een foto mee van uw klacht
  • Uw gegevens zijn veilig en blijven vertrouwelijk
  • 7 dagen per week bereikbaar (ook ’s avonds)
  • Bekijk een overzicht van al uw gesprekken

Download app de verpleegkundige

Voedingsstoffen

Sojabonen zijn rijk aan eiwitten, die bovendien alle essentiële aminozuren bevatten en daarom hoogwaardige eiwitten zijn. Sojabonen en de daaruit gemaakte producten bevatten veel fytochemicaliën (chemische stoffen uit planten), het meest bekend zijn de isoflavonen. De bekendste isoflavonen die in sojaproducten voorkomen zijn genisteïne en daidzeïne, ook rode klaver bevat deze stoffen. Isoflavonen zijn fyto-oestrogenen, wat wil zeggen dat ze in het lichaam op dezelfde manier werken als het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen, maar de werking is vele malen minder dan die van het hormoon. Het lijkt erop dat isoflavonen in staat zijn de oestrogeenbalans te herstellen: bij te weinig oestrogeen in het bloed kunnen isoflavonen het tekort aanvullen; bij te veel oestrogeen kunnen ze de werking ervan afremmen. Isoflavonen kunnen dus de nadelen van een teveel aan oestrogeen beperken en de voordelen van oestrogeen vergroten. Tot nu toe is niet ontdekt wanneer isoflavonen remmend en wanneer ze juist stimulerend op de tumorgroei werken. Door het onvoorspelbare effect is daarom voorzichtigheid geboden bij het gebruik van zeer grote hoeveelheden sojaproducten en hooggedoseerde soja- preparaten.

Producten

Uit sojabonen wordt soja-eiwit, sojameel en soja-olie gewonnen. Het restant dat overblijft, de sojaschroot, wordt meestal in veevoer verwerkt.

Sojadrank wordt ook wel sojamelk genoemd, maar deze benaming is eigenlijk niet juist. Sojadrank heeft een plantaardige oorsprong en heeft niets met de koe of met melk te maken. Sojadrank ontstaat door geweekte sojabonen te vermalen met water en te zeven. De voedingswaarde van sojadrank is ongeveer gelijk aan die van halfvolle melk. Er zijn diverse variaties te koop, waaraan suiker, zoetstof, een smaak en/of kalk (calcium) en vitamine B2 is toegevoegd.

Sojakaas wordt gemaakt door sojadrank te laten stremmen. Het wordt in de Indische keuken tahoe genoemd, de Chinese naam is tofu.

Tempeh ontstaat door sojabonen te pellen, te koken en te laten fermenteren met een schimmel.

De smaakversterker ve-tsin en de emulgator lecithine worden ook uit sojabonen gemaakt.

Soja en osteoporose

Om osteoporose (botontkalking) te voorkomen, is het belangrijk van jongs af aan voldoende calcium (kalk) binnen te krijgen. Daarnaast is het belangrijk niet te veel dierlijke eiwitten te gebruiken. Het is aangetoond dat isoflavonen in sojadrank de botdichtheid op peil kunnen helpen houden en daardoor bescherming bieden tegen osteoporose. Als koemelk vervangen wordt door met calciumverrijkte sojadrank, heeft dit als voordeel dat én de hoeveelheid dierlijk eiwit beperkt wordt én gunstige isoflavonen gebruikt worden terwijl de calciumconsumptie gelijk is.

Soja en kanker

Borstkanker
Uit onderzoeken komen geen overtuigende resultaten dat het gebruik van soja door volwassen vrouwen het risico op borstkanker verkleint of invloed heeft op de overlevingskans van vrouwen met borstkanker. Het wordt wel steeds duidelijker dat de consumptie van soja tijdens de kindertijd en de puberteit van meisjes, zo tot het 20e jaar, wél een gunstig effect heeft op het voorkómen van borstkanker.

Prostaatkanker
Momenteel is er weinig bewijs dat jongens later minder kans op prostaatkanker hebben als ze in hun jeugd soja gebruiken. Isoflavonen kunnen hoogstwaarschijnlijk wel de voortschrijding van prostaatkanker vertragen. Dit effect is voornamelijk gunstig voor hormoongevoelige prostaatkanker. Bovendien zouden isoflavonen gunstig kunnen zijn wat betreft de opvliegers die veel mannen krijgen na orchiectomie (het wegnemen van de zaadballen) of hormoontherapie. De optimale dosis om prostaatkanker af te remmen of te stoppen is nog niet bekend.

Soja en hart- en vaataandoeningen

Er zijn diverse onderzoeken gedaan naar het effect van soja op het cholesterolgehalte, en dan met name het effect van de soja-isoflavonen. De uitkomsten liepen uiteen. Het lijkt erop dat de eiwitten uit soja de kans op hart- en vaataandoeningen kunnen reduceren, mits minimaal 25 gram soja-eiwit per dag geconsumeerd wordt( ter vergelijking: een halve liter sojadrank bevat 18 gram soja-eiwit). Het gebruik van supplementen die weinig/geen eiwit bevatten heeft waarschijnlijk geen effect op het risico. Als koemelk vervangen wordt door sojadrank heeft dit bovendien als bijkomend voordeel dat sojadrank geen cholesterol bevat (en koemelk wel) en bovendien meer onverzadigd vet dan koemelk.

Soja en overgevoeligheid en allergie

Sojaproducten bevatten geen lactose en kunnen dus gebruikt worden bij lactose-intolerantie.

Voor zuigelingen en jonge kinderen met koemelkallergie is borstvoeding eerste keus, gevolgd door hypoallergene zuigelingenvoeding en hypo-allergene opvolgmelk. Deze kinderen kunnen namelijk ook een allergie voor soja hebben, die heftige reacties kan veroorzaken. Op oudere leeftijd, als gebleken is dat iemand geen allergie voor soja-eiwit heeft, kan sojadrank wel een goed alternatief zijn voor koemelk.

Soja-allergie kan ook voorkomen zonder de combinatie met koemelkallergie. Het is dan belangrijk om sojadrank, maar ook producten waarin soja verwerkt is, te vermijden.

Soja en overgangsklachten

De conclusie van een aantal onderzoeken is dat soja een positief effect kan hebben op nachtelijke transpiratie en opvliegers, uit andere onderzoeken komt echter geen positief effect naar voren. Omdat sojavoeding geacht wordt veilig te zijn, lijkt het op dit moment het beste advies om individueel uit te proberen of sojavoeding een positief effect heeft bij overgangsklachten.

Soja en vegetarische/veganistische voeding

Omdat sojabonen niet van dierlijke oorsprong zijn en hoogwaardige eiwitten bevatten, zijn sojaproducten geschikt in een vegetarische of veganistische voeding.

Aanbevolen hoeveelheid

Er is voor soja-isoflavonen geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH). Het gebruik van normale hoeveelheden soja als voedingsmiddel is veilig. Mensen die allergisch zijn voor soja kunnen sojaproducten en producten waarin soja verwerkt is het best vermijden.

Meer informatie

Informatie van het Voedingscentrum
www.voedingscentrum.nl

Informatie van Food-info.net (een initiatief van de Universiteit van Wageningen)
www.food-info.net

Over Medicinfo

Medicinfo biedt betrouwbare, actuele informatie over gezond zijn, gezond blijven - en wat u daar zelf aan kunt doen.