Let op! Deze gegevens zijn mogelijk niet meer actueel.

Dementie

Wat is dementie

 Dementie is een niet aangeboren chronische hersenaandoening die de hersenen onherstelbaar beschadigt. De ziekte tast hersenfuncties aan, zoals:

  • Het geheugen.
  • Het denken.
  • De taal.
  • De oriëntatie.
  • Het handelen (zoals aankleden).
  • Schoolse vaardigheden (zoals rekenen). 

Ook hebben mensen met dementie steeds moeilijker op de juiste wijze contact met hun omgeving. Door dementie ontstaat vreemd gedrag, zoals:

  • Verlies van initiatief
  • Angst.
  • Agressie.
  • Wanen.

Volgens de Alzheimerstichting hadden in 2011 ongeveer 240.000 Nederlanders een vorm van dementie. Dementie komt vooral voor bij ouderen. Ongeveer 12.000 mensen ontwikkelen dementie voor hun 65ste levensjaar. Bij ouderen tussen de 65 en 69 jaar heeft 1% dementie. Bij 90-plussers is dit 40%.


Naar verwachting neemt het aantal mensen met dementie in de toekomst toe. Dat heeft de volgende oorzaken:

  • Vergrijzing.
  • Steeds meer jonge mensen hebben ernstig overgewicht. Dat geeft een verhoogde kans op vroege dementie.

Niet elke vorm van geheugenverlies is dementie. Lees ook de tekst: Vergeten is niet hetzelfde als dementie.

Symptomen dementie

Dementie is veel meer dan alleen geheugenverlies. Afhankelijk van de vorm van dementie kan de patiënt last hebben van verschillende stoornissen.

In de meeste gevallen ontstaat dementie geleidelijk gedurende maanden. De patiënt gaat steeds verder achteruit. Dit kan langzaam en geleidelijk gebeuren, maar ook snel of in stappen.

Mensen met dementie kunnen last hebben van de volgende symptomen:

Geheugenverlies
Geheugenklachten zijn vaak een van de eerste symptomen van dementie. Deze klachten zijn veel erger dan gewone vergeetachtigheid.

  • Kortetermijngeheugen: bij mensen met dementie is het kortetermijngeheugen gestoord. Ze herinneren zich gebeurtenissen van kortgeleden maar moeilijk. Ook nemen ze steeds slechter nieuwe informatie op (inprenting).
  • Langetermijngeheugen: herinneringen van vroeger blijven langer aanwezig. Iemand met dementie kan vaak nog veel vertellen over gebeurtenissen in zijn jeugd. Na verloop van tijd verdwijnt ook dit langetermijngeheugen.

Façade ophouden/geheugenverlies verbergen
Sommige mensen met dementie houden het geheugenverlies verborgen. Dit komt vooral bij mensen met de ziekte van Alzheimer. Dit gedrag doet iemand met de ziekte van Alzheimer niet met opzet. Hij lijkt gaten in zijn geheugen op te vullen door iets te verzinnen. Iemand houdt een ‘schone schijn’ (façade) op bijvoorbeeld door:

  • Opmerkingen als “natuurlijk weet ik dat”.
  • Iemand anders te beschuldigen.
  • Een ontwijkend antwoord te geven.

Het geheugenverlies valt vaak pas echt op als de patiënt meer moet doen dan routine, bijvoorbeeld tijdens een crisismoment, als de partner ziek wordt of in een onbekende omgeving, zoals vakantie.


Problemen met plannen maken/doelgericht handelen

  • Iemand met dementie heeft moeite met het ordenen van zijn gedachten. 
  • Meerdere dingen na elkaar doen wordt moeilijker, zoals autorijden en koken.
  • Ingewikkelde situaties overziet hij steeds slechter. Omgaan met geld is bijvoorbeeld vaak te moeilijk. 
  • Iemand met dementie kan uiteindelijk niets meer ondernemen.

Verwarring in tijd, plaats en persoon

  • Mensen met dementie weten vaak niet meer hoe laat het is, welke dag het is en of het dag of nacht is.
  • Ook herkennen ze de buurt waar ze wonen niet meer. Ze gaan steeds minder alleen naar buiten. Uiteindelijk herkennen ze ook hun eigen huis niet meer en gaan ze dwalen.
  • Ook mensen herkennen ze na verloop van tijd niet meer, zelfs de eigen familieleden niet. 

Taalproblemen (afasie)
Mensen met dementie communiceren steeds moeilijker met hun omgeving.

  • In het begin kunnen ze vaak moeilijk op bepaalde woorden komen.
  • Hun woordenschat wordt steeds kleiner en zinnen worden onsamenhangend.
  • Ook begrijpen mensen met dementie taal steeds slechter.
  • Uiteindelijk spreekt iemand met dementie alleen nog wartaal of vervalt in stilzwijgen. 

Het is voor mensen met dementie vaak erg beangstigend en frustrerend om te merken dat ze hun gevoelens of behoeften niet meer kunnen uiten.


Problemen met handelingen in het dagelijkse leven (apraxie)
Mensen met dementie hebben steeds meer moeite met het uitvoeren van dagelijkse handelingen. Dit begint met meer moeite met nieuwe apparaten bij beginnende dementie. Bij matige dementie krijgen mensen moeite met wassen en aankleden. En bij ernstige dementie moeite met eten.

Problemen met het herkennen (agnosie)
Mensen met dementie zien, horen en ruiken vaak nog goed, maar herkennen voorwerpen, geluiden of beelden niet meer. Ze horen de telefoon bijvoorbeeld wel rinkelen, maar zijn vergeten dat ze de hoorn moeten opnemen.

Gedragsveranderingen en probleemgedrag
De manier waarop iemand met dementie praat of zich gedraagt, kan veranderen en vreemd of ongebruikelijk overkomen. Vaak komt dit door het verlies van andere geheugenfuncties. Mensen kunnen bijvoorbeeld last krijgen van:

  • Achterdocht (er verdwijnen spullen, dus moet iemand deze stelen), wanen en hallucinaties.
  • Agressie en woede (de omstanders doen anders dan ik wil) en angst (ik begrijp de omstanders niet meer). Dit kan erg beangstigend zijn.
  • Rusteloosheid (zich niet meer thuis voelen in de eigen woning). Iemand sjouwt steeds met spullen, loopt heen en weer en kan gaan dwalen.
  • Een omgekeerd dag-nachtritme. Iemand is dan 's nachts onrustig. Dit is vaak erg vermoeiend voor de verzorger.
  • Minder initiatief nemen (iemand leeft van minuut tot minuut).

Persoonlijkheidsveranderingen

  • Karaktereigenschappen die al aanwezig waren, komen bij mensen met dementie sterker tot uiting of ze verdwijnen juist. 
  • Het karakter kan ook echt veranderen; iemand die voorheen rustig en timide was, kan bijvoorbeeld agressief worden.

Stemmingsveranderingen
Mensen die beseffen dat ze dement worden, kunnen sombere buien hebben en minder ondernemen. Ze zijn minder spontaan en vragen minder aan de ander hoe het gaat. Zolang ze op andere momenten kunnen genieten, is er geen sprake van een depressie.

Ook in het verdere verloop van de ziekte kunnen stemmingswisselingen optreden. Iemand met dementie kan bijvoorbeeld snel emotioneel worden of soms juist sneller boos.


Decorumverlies
Mensen met dementie weten vaak niet meer hoe het hoort.

  • Ze verzorgen zich slecht, scheren zich niet en lopen in vieze kleren rond.
  • Ze schamen zich soms nergens meer voor. Patiënten kleden zich dan uit in gezelschap, vloeken, boeren en laten winden.
  • Bij enkele mensen komt het voor dat ze zich ook op seksueel gebied minder inhouden. 

Door dit gedrag ontstaan soms vervelende situaties die erg pijnlijk kunnen zijn voor de familie.

Lichamelijke veranderingen
Ook lichamelijk gaan mensen met dementie achteruit.

  • De hersenen sturen minder soepel spieren en gewrichten aan. Daardoor lopen ze onhandig en houterig en vallen en stoten ze zich vaker. 
  • Na verloop van tijd komt iemand met dementie meestal in een rolstoel terecht of wordt bedlegerig.

Mensen met dementie hebben onder andere vaak last van:

  • Incontinentie.
  • Vermagering.
  • Slikproblemen.
  • Speekselvloed.
  • Trekkingen in de ledematen.
  • Doorligwonden (als de patiënt bedlegerig is).
  • (Verslik)longontsteking (in de laatste levensfase).
  • Epileptische aanvallen. 
De aandoeningen zijn soms bijwerkingen van medicijnen, bijvoorbeeld tegen onrust of slapeloosheid.

Chat met een verpleegkundige

Twijfels of u naar de dokter moet? Of hebt u een korte vraag over uw gezondheid? Chat direct met een verpleegkundige via de app van CZ.

  • Gezondheidsadvies via chat
  • Start een chat en stel meteen uw vraag
  • Stuur een foto mee van uw klacht
  • Uw gegevens zijn veilig en blijven vertrouwelijk
  • 7 dagen per week bereikbaar (ook ’s avonds)
  • Bekijk een overzicht van al uw gesprekken

Download app de verpleegkundige

Oorzaken van dementie

Ziekte van Alzheimer 

  • De ziekte van Alzheimer is het gevolg van een abnormaal eiwit (betta-amyloïd) in de hersenen.
  • De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie
  • De ziekte van Alzheimer komt vaker voor bij bepaalde families.
  • Mensen met alzheimer zijn lichamelijk redelijk gezond en hebben last van toenemend geheugenverlies, afgenomen taal, afgenomen initiatief en steeds meer moeite taken uit te voeren. 

Vasculaire dementie 

  • Vasculaire dementie is het gevolg van (kleine) beschadigingen in het hersenweefsel door vaatproblemen (CVA’s).
  • Patiënten zijn lichamelijk ziek door slechte bloedvaten in hart en nieren.
  • De geheugenproblemen hangen af van de plaats waar de beschadigingen in het hersenweefsel zijn ontstaan. 
  • Vaak zijn de patiënten trager, meer somber of juist prikkelbaar.
  • Patiënten hebben goede en slechte dagen.

’Lewy body’-dementie

  •  ‘Lewy body’-dementie Is het gevolg van een abnormaal eiwit (alfa-synucleïne) in de hersenen.
  • Patiënten hebben vaak problemen met lopen en psychiatrische symptomen (hallucinaties en levendige dromen). 
  • Het geheugen zelf kan verrassend goed blijven. 
  • Vaak zijn de patiënten trager en hebben meer moeite zaken te overzien. 

Frontotemporale dementie 

  •  Frontotemporale dementie komt vaker voor op jongere leeftijd. 
  • Vooral de voorhoofdskwabben en slaapkwabben van de hersenen zijn aangetast. 
  • Er bestaan drie vormen. Bij twee vormen is er vooral sprake van taalstoornissen. Bij de derde vorm vooral van een veranderde persoonlijkheid en gedragsstoornissen.

Bijzondere vormen
Bijzondere vormen van dementie zijn:

  • Dementie door langdurig alcoholgebruik.
  • Dementie bij aids.
  • Dementie bij de ziekte van Creutzfeldt-Jacob.
  • Dementie bij MS (multipele sclerose).

Diagnose dementie

Meestal ontdekt of hoort de huisarts symptomen die mogelijk dementie zijn. Bij de verdenking dementie doet hij dan de volgende onderzoeken: 

  • Het verhaal van de persoon zelf en van de naasten (vaak de partner).
  • Onderzoek naar de aanwezigheid van geestelijke stoornissen.
  • Lichamelijk onderzoek.
  • Aanvullend bloedonderzoek.  

Het vaststellen van de diagnose dementie is moeilijk. Het vaststellen van de oorzaak van dementie nog moeilijker. Er is ervaring van de arts nodig en meerdere hulponderzoeken.

Een huisarts kan iemand verwijzen naar de geheugenpoli van het ziekenhuis. Hier doen specialisten altijd neuropsychologisch onderzoek. Afhankelijk van de klachten is dit beperkt of uitgebreid. Vervolgens kunnen specialisten ook nog onderzoek doen naar de vorm van de hersenen (met een CT-scan of MRI-scan)

Behandeling dementie

Dementie is zeer zelden te genezen. Als artsen weten wat de oorzaak van dementie is, zijn er de volgende mogelijkheden:

  • Operatie (bij hersentumor of te grote hersenblazen).
  • Behandeling kan soms een verbetering geven of de achteruitgang vertragen.
  • Begeleiding toegespitst op de specifieke ziekte.
  • Adviezen aan mantelzorgers (partner en kinderen) die toegespitst zijn op de specifieke ziekte.

De symptomen van dementie zijn te verlichten met:

  • Geneesmiddelen.
  • Activiteiten.
  • Beweging.
  • Muziektherapie.
  • Creatieve therapie.
  • Een goede manier van communiceren.

Het is erg belangrijk dat mensen met dementie en hun naasten tijdens het hele ziekteproces goed worden begeleid. Daarvoor kunnen ze in veel regio’s terecht bij casemanagers dementie.

Prognose dementie

Mensen met dementie gaan steeds verder achteruit. Veel mensen hebben op een gegeven moment zoveel hulp nodig, dat zij opgenomen worden in een verzorgings- of verpleeghuis. Mensen met de ziekte van Alzheimer leven gemiddeld nog 8 tot 10 jaar nadat de eerste symptomen zijn opgetreden.

De levensverwachting voor mensen met Vasculaire dementie hangt af van de hoeveelheid schade aan de bloedvaten en in bepaalde organen, zoals het hart en de nieren. De levensverwachting voor mensen met Lewy Body Dementie is over het algemeen korter dan die van de ziekte van Alzheimer.

Hoe ga je om met dementie? (webinar)

Medicinfo heeft in samenwerking met zorgverzekeraar CZ op 17 februari 2016 een webinar over dementie georganiseerd. Het onderwerp van het webinar was ‘Hoe ga je om met dementie?’. De deskundigen die aan tafel zaten, waren Marianne van Tol (zorgconsulent voor Laurens Antonius Binnenweg en werkzaam met jonge mensen met dementie) en Rineke Maarse (mantelzorger). Het webinar werd gepresenteerd door Krijn Schuurman.

Je kunt hieronder het webinar terugkijken. Je krijgt daarin antwoord op onder meer de volgende vragen:
  • Hoe kan ik iemand met dementie het best helpen en begeleiden?
  • Wanneer doe ik het goed en wat kan ik beter niet doen?
  • Ik word niet meer herkend. Hoe ga ik hier mee om?

Meer informatie

Informatie van Alzheimer Nederland, de organisatie voor mensen met dementie en hun familie
www.alzheimer-nederland.nl

Informatie van het Alzheimercentrum VU Amsterdam
www.alzheimercentrum.nl/

Website voor mantelzorgers van mensen met dementie
www.dementieonline.nl/

Loon, J. van (2006), Pearson Education Benelux. Mijn partner raakt de weg kwijt – Omgaan met dementie.

Dirkse, R. & Petit, C. (2010), Kosmos Uitgevers Utrecht/Antwerpen. Had ik het maar geweten – moderne dementiezorg.

Fitzpatrick, A.L., Kuller, L.H., Lopez, O.L. et al. (2005), “Survival following dementia onset: Alzheimer's disease and vascular dementia”, J Neurol Sci, vol. 229-230, no. 1, pp. 43-9.

Koudinov, A.R. & Koudinova, N.V. (2005), “Cholesterol homeostasis failure as a unifying cause of synaptic degeneration”, J Neurol Sci, vol. 229-230, no.1, pp. 233-40.

Over Medicinfo

Medicinfo biedt betrouwbare, actuele informatie over gezond zijn, gezond blijven - en wat u daar zelf aan kunt doen.